فضل يا فضولي؟!

حدود دو سال پيش ما (محققان پژوهشكده) را جمع كردند تا درباره اخلاقيات استفاده از اينترنت در محل كار نصيحتمان كنند. جلسه ي
خوب و صميمي اي بود. استاد پيشكسوت بدون اين كه خيلي در كار خصوصي افراد سرك بكشد با لحن طنز اما كاملا حرفه اي توضيح داد كه امكانات اينترنت براي استفاده كاري است واز آن نبايد براي كارهاي شخصي استفاده كرد. بعد هم اضافه كرد البته اگر شما از اين اينترنت براي خريد بليط
و يا رزرو هتل ويا مواردي از اين دست استفا ده كنيد اشكالي ندارد چرا كه به اين ترتيب در زمان خود صرفه جويي مي كنيد اما سرك كشيدن به سايت هاي غيراخلاقي و يا تجارت از طريق اينترنت مركز به هيچ وجه قابل توجيه نيست.به نظر من
همه اين حرف ها به جا هستند. به خصوص از زبان شخصي در آن سن و آن موقعيت كاملا قابل قبولند.
so far so good!

اما در اين هنگام يكي از همكاران جوان تر(حدود چهل ساله) كه از قضا خيلي هم دم از مدرن بودن و دموكراسي و چيزهاي از اين دست مي زند و نظرات خودرا
در زرق ورق هايي شيك و جوان پسند مي پيچد سررشته كلام را در دست گرفت و به بيان خاطرات خود از دوره پست-داكي اش در آلمان پرداخت. او تعريف مي كرد كه يكي به عنوان تعريف از يك دانشجو در توصيه نامه او
(recommendation letter)
نوشته كه مانيتور كامپيوتر اين دانشجو همواره رو به در و قابل مشاهده است! نمي دانم نظر شما درباره اين "به اصطلاح تعريف" چيست. اما من اگر چنين توصيه نامه اي را بخوانم اولين چيزي كه به ذهنم مي رسد اين خواهد بود كه اين دانشجوي بدبخت حسن ديگري ندارد كه چنين موضوعي از نظر استاد راهنمايش جزو محاسنش قلمداد مي شود. در توصيه نامه درست و حسابي كه راجع به اين چيزها نمي نويسند! (مهم نيست كه طرف آلماني و خارجي بوده!به نظر منجوق طرف بلد نبوده توصيه نامه بنويسد.)
توصيه نامه فرمت استانداردي دارد: ابتدا ازقابليت هاي علمي و سرعت پيشرفت دانشجو مي نويسند و آنگاه به طور گذرا به قابليت هاي او در همكاري به عنوان عضوي از گروه اشاره مي كنند.


به هر حال باب شدن فرهنگ "مانيتور خود را به سمت در بگذار" مي تواند خطرناك باشد. مهم نيست حضرات آلماني چه مي كنند و يا اين نوع فضولي در چه زر ورق شيكي عرضه مي شود. البته خوشبختانه اين همكار ما به هيچ وجه اصرار نداشت كه اين كار بايد اجباري شود. اما تاريخ نشان مي دهد كه بساط تفتيش عقايد و توتاليترينيزم از همين تئوري پردازي هاي معصومانه و خوشدلانه بر مي خيزد. خوب! از جمله استفاده هاي شخصي اما مهم كه ما از اين اينترنت مي كنيم كسب اطلاعات بهداشتي است كه بعضا به شدت خصوصي هستند.

با چيده شدن بساط فضولي سلامت رواني و اخلاقي از محل كار رخت بر مي بندد. براي اين كه محيط حرفه اي تر و جدي تر شود بايد سمينار ها را جدي تر گرفت.بايد ارتباط خود را با پژوهشگران مطرح دنيا بيشتر كردو .... والا با ترويج فرهنگ فضولي هيچ گروهي
به فضل
علمي نمي رسد

ادا در آوردن... 2

نظرها و چسبانه هاي مرتبط با " ادا درآوردن...." را خواندم. نتوانستم زودتر واكنش نشان بدهم به دو دليل: يكي اينكه تايپ فارسي بلد نيستم؛ دو اينكه سرم خيلي شلوغ بود. و اما:
پس از انقلاب بازار بحث پيرامون علم، تعهد متخصصان، يا به تعبير من دانشگران، نياز جامعه، و ارتباط بخش علمي جامعه با بقية بخشها به شدت داغ شده است. بخشي از اين بازارگرمي ناشي از فرهنگ انقلاب بوده و بخش مهم ديگر آن ناشي از جنگ تحميلي و الزامات دفاعي كشور. در نتيجة اين بازارگرمي واژه هاي فراوان ساخته شده است: پژوهش- محوري، نياز- محوري، پژوهشگر- محوري، كاربردي، آموزش- محوري، استاد پژوهشي، و واژه هاي ديگري از اين دست كه در نوشتارهاي اداري و يا سياستگذاري علمي ما در دو دهة گذشته مكتوب شده است. بعضي از اين واژه ها، اما نه همة آنها، از منابع بين المللي گرفته شده، اما مصادرة معني شده است. يعني مفهومي كه اين واژه ها بر آن سوار شده است ربطي به مفهوم اوليه در متون بين المللي ندارد. مصادرة مفهومي در وضعيت تاريخي ما بسيار باب است و وابسته به شرايط تاريخي و وضعيت فرهنگي است كه دچار آن هستيم؛ بايد آن را بشناسيم، درك كنيم، اما سعي كنيم دچار آن نشويم. همين بلا بر سر واژه هاي علوم سياسي، مانند ملت، دولت، دموكراسي، ليبراليسم، سكولاريسم، و ديگر واژه هاي از اين دست آمده است. توجه نكردن به مفهوم واژه ها، و به تعريف واژه ها، مثل اين مي ماند كه ما در علوم طبيعي نوترينو را به جاي گلوئون به كار ببريم، نوترون را به جاي پروتون، نيرو را به جاي توان، ناوردا را به جاي هموردا، و در نتيجه مثلا" به جاي اصطلاح دقيق نيروگاه در مهندسي برق بگوئيم توانگاه!
خوب است به عنوان دانشگر، مثلا" در رشتة فيزيك، دقت كنيم كه اين فقط فيزيك نيست كه واژه هايش را دقيق تعريف مي كند، بلكه علوم سياسي هم همين طور است، سياستگذاري علم هم همين طور. اما در جمع علمي خوب است ياد بگيريم سياست گذاري علم، مثلا" سياست گذاري در يك رشته، در يك واحد پژوهشي، يا در يك كشور به منافع ما خيلي وابسته است، و به فعاليت علمي روزمره ما بسيار نزديك؛ چه بخواهيم و چه نخواهيم، به محض اينكه از وضع علمي كشور يا پژوهشگاه حرف مي زنيم و اينكه چگونه سمينار برگزار بكنيم، داريم از سياست گذاري علمي حرف مي زنيم. پس خوب است تا حد امكان اين كار را هم حرفه اي انجام دهيم. بنابراين بهتر است ياد بگيريم واژه ها را درست به كار ببريم و مطمئن باشيم همه در مورد يك چيز صحبت مي كنيم. در غير اين صورت بازار سوء تفاهم رونق مي گيرد.
من نمي دانم پژوهشگر_ محور يعني چه. پس مشكل بتوانم در مورد درستي يا موثر بودن اين جمله كه مثلا" "فلان واحد پژوهشي بر مبناي پژوهشگر – محوري اداره مي شود" صحبت بكنم. بنابر بعضي صحبتهاي مرتبط با سياستگذاري داخل پژوهشگاه مي دانم كه پژوهشگر- محوري نه به خاطر مخالفت با نياز- محوري باب شده است، بلكه در مقابل" بخش اداري- محوري" ! علت هم آن است كه به طور مرسوم در واحدهاي علمي پژوهشي ايران همواره بخش اداري بر بخش علمي و پژوهشي غلبه كرده است؛ همواره معاون اداري مالي نقش تعيين كننده و مسلط بر بخش علمي داشته است. تصميم هاي مديريتي نه بر مبناي منافع و نيازهاي پژوهشگران، كه برمبناي علائق بخش اداري گرفته مي شود. پژوهشگاه براي اولين بار سعي كرده است اين روال را بشكند و معكوس كند؛ بخش اداري بايد پشتيبان بخش پژوهشي باشد؛ همة مديران وظيفة خود مي دانند كاري كنند كه پژوهشگر راحت تر كار خود را انجام دهد.
با اين تعبير، كه هنوز آن را درست مي دانم و حاكم بر تفكر مديريتي در پژوهشگاه، تأكيد مي كنم كه نكند از منظور من از نياز جامعه سوء برداشت بشود. كساني كه ديدگاه من را مي شناسند، چه از خلال كتابها و نوشته هايم، و چه در صحبتها، مي دانند كه من نياز را بسيار گسترده تعريف مي كنم: ايراني، هر پژوهشگر اين پژوهشگاه، حق دارد آنچه را دوست دارد، البته در چارچوب قانون، يا انتظارات پژوهشگاه، انجام دهد، و هر جور ميل دارد خود را شكوفا كند؛ و جامعه، پژوهشگاه، موظف است امكان شكوفايي اش را فراهم كند؛ اين را نياز مي دانم. نه تنها نياز پژوهشگر، كه نياز جامعه! جامعه هنگامي رشد مي كند كه افرادش شكوفا شوند. اين شكوفايي است كه به توسعه منجر مي شود، و به رفاه و فلاح جامعه! سياستگذاري در يك كشور به معني مخالفت با اين نياز نيست، بلكه به معني جهت دهي به اين نيازها در كل جامعه است تا حداكثر رضايت در جامعه به دست آيد. توجه داشته باشيم كه انسانها تنها براي يك چيز ساخته نشده اند. مثلا" پژوهشگري مثل اسموت: برندة جايزة نوبل فيزيك سال 2005، به شدت در ترويج علم فعال است و پوسترهاي تبليغاتي براي نجوم تهيه مي كند. يا هايزنبرگ مدتها در دبيرستانها و براي مردم عادي در مورد فيزيك صحبت مي كرد. پس اعمال سياست را نبايد الزاما" به معني مخالفت با تواناييها و علائق اصلي پژوهشگران دانست، بلكه به معني فعال كردن تمام تواناييهاي افراد تا حدممكن. پس منظور من از شروع بحث جديد در پژوهشگاه چيز ديگري بود!
منتظر بقيه اش باشيد!

بازيافت حيثيتي

فرهنگ حفاظت از محيط زيست در بين مردم كشورهاي پيشرفته اروپايي امري كاملا جا افتاده است. در اين كشورها عموم مردم اعم بر پير وجوان
تحصيلكرده وغير تصيلكرده به جداسازي زباله هاي خانگي و كاري خود جهت بازيافت اهتمام دارند وبا مسئولان اين امر بنا به يك وظيفه شهروندي همكاري مي كنند.در آمريكا متاسفانه اين فرهنگ در بين عموم به اندازه اروپا جا نيفتاده اما فيزيكپيشگان كشورهاي پيشرفته در همه قاره ها به مسايل مربوط به محيط زيست حساسند. اگر كسي نسبت به بازيافت زباله بي توجه باشد از نظر اين جمع
uncivilized
است.

همان طور كه مي دانيد بازيافت زباله منافع بيشماري در پي دارد. از جمله اين كه براي عده قابل توجهي اشتغال آبرو مند و در عين حال سازنده پديد مي آورد. اگر همه ما باشهرداري در اين زمينه همكاري كنيم بخش قابل توجهي از مشكل بيكاري و مشاغل كاذب در شهر ها حل مي شود.
دلايل ديگري هم براي لزوم اهتمام براي اين كار مي توان برشمرد كه خوانندگان هموردا بيش از منجوق بر آن اشراف دارند. به ياد داشته باشيد رعايت نكردن اين موضوع يعني آلودگي مراتع كنار شهرها و به تبع آن آلودگي گوشتي كه ما و عزيزانمان مصرف مي كنيم.


در كنار اين دلايل مهم فكر كردم بد نيست به دليل كم اهميت تر اما نه كاملا بي اهميت "آبروداري" اشاره كنم.وقتي كتاب و فيلم مزخرف "بي دخترم هرگز" منتشر شد ايرانيان سراسر دنيا از اين كه ايرانيان "به دور از تمدن" نمايش داده شده بودند بر آشفتند. تاريخ استحمام را بازبيني كردند و گفتند حتي " كاخ ورساي" شما حمام نداشت! شما حمام كردن و نظافت را از ما ياد گرفتيد. شما تازه به دوران رسيده ها تمدن را از ما آموختيد و ... آري! واقعيت اين است كه ايراني جماعت مغرور است و
uncilvilized
خوانده شدن را بر نمي تابد. اما اين روزها از ديد عده اي (كه از قضا همان عده از غربيان هستند كه ما با هر معياري آنها را مي پسنديم )عدم توجه به بازيافت بدتر از حمام نكردن است! چرا كه اولي يك مسئله اجتماعي است كه نتايجش دامنگير همه مي شود اما دومي مسئله اي است در بعد فردي و خصوصي.


همه اينها را گفتم كه يادآور شوم چندي است در فروشگاه هاي شهروند (از جمله فروشگاه نزديك پژوهشگاه) زباله هاي خشك را دريافت مي كنند ودر عوض آن پول و يا بن مي دهند. پولي كه مي دهند رقم زيادي نيست اما خيال آدم تخت مي شود كه به وظيفه شهرونديش عمل كرده.
مي توانيم زباله هاي خشك را در صندوق عقب ماشين بگذاريم تا هر وقت براي خريد به شهروند رفتيم آنها را تحويل دهيم. به همين راحتي مي شود يك كار بزرگ كرد.
لطفا اطلاع رساني خود جوش مردمي كنيد! با توجه به اين كه قله جمعيتي موج نسل جوان اكنون به سن تشكيل خانواده رسيده اند و به تدريج زندگي مستقل خود را با ارزش ها وروش هاي نوين بنا مي نهند
شرايط براي جا انداختن مسايلي از اين قبيل بسيار مستعد است.

اويلر

سال گذشته ميلادي سيصدمين سالگرد تولد اويلر رياضي دان بزرگ سويسي بود. معروف است كه وقتي او بينايي يك چشم خود را از دست داده گفته است
“Now I will have less distraction”.

شيريني برنجي

تابستان گذشته پس از ژاپن براي شركت در همايش ديگري به شهر
Daegu
در كره جنوبي رفتم. عكس هايي كه مشاهده مي كنيد شيريني برنجي هاي محلي اين شهر هستند. باورش مشكل است اما آن هشت پا هم از جنس شيريني برنجي است.

بازهم در مورد توهم نبوغ

Frank Petriello
يكي از بهترين دانشجويان اسلك در دوره ما بود او همان كسي است كه من از او به عنوان مايكل در داستان بيژن و منيژه ياد كرده بودم. اگر به خاطر داشته باشيد او به علت نارو زدن استاد راهنمايش پس از دكتري سر از يك دانشگاه نسبتا سطح پايين در آورد.

در اسلك جلسات دفاع از تز معمولا صميمي و دوستانه هستند.اما وقتي
Frank
از تزش دفاع مي كرد برعكس آنچه كه معمول اسلك است او را به قصد مچگيري سئوال پيچ كردند بيشترين سئوال ها را هم پسكين مي پرسيد. البته سئوالات و ايرادها همان گونه كه از پسكين انتظار مي رود همه به جا و هوشمندانه بودند.اما مشخص بود كه به قصد به رخ كشيدن نقطه ضعف ها مطرح مي شوند.من خيلي تعجب كرده بودم. به خصوص كه فرانك خيلي آدم افتاده و بي ادعايي بود.من اصلا نمي فهميدم چرا شخص مهرباني مثل پسكين با آن رفتار وعلاقه پدرانه اش نسبت به فرانك بخواهد چنين بي رحمانه او را جلوي همه خيط كند. پس از جلسه دفاع كه تقريبا اشك فرانك در آمده بود پسكين او را به كناري خواند مهربانانه به او تبريك گفت و چيزي به اين مضمون به او گفت:" مي دانم تو پس از اينجا به دانشگاهي خواهي رفت كه همين الان از اساتيدش سر وگردني بالاتر هستي (البته صراحتا اين را نگفت اما معناي حرفش همين بود) در آن محيط خيلي راحت ممكن است دچار توهم نبوغ شوي.در اين جلسه من سختگيري كردم و نقاط ضعفت را به تو نماياندم تا اين توهم در تو پيش نيايد و بداني خيلي راه در پيش داري".

همان طور كه قبلا گفته بودم پس از مدت كوتاهي فرانك آن دانشگاه را ترك كرد و به دانشگاهي بهتر ومورد علاقه اش رفت. چه بسا اگر پسكين آن روز آن گونه رفتار نمي كرد فرانك هم به قول ما ايراني ها به "پادشاهي يك چشمي شهر كوران" رضا مي داد.

آخ آخ! اين نوشته من حال و هواي حكايت هاي ادبيات كلاسيك شرقي راداشت اما حكايتي واقعي بود!

فرهنگ فيزيكپيشه كش اسلاف ما

قبل از اين كه توضيح دهم كه حمايت خانواده هاي يهودي از اعضاي فيزيكپيشه خود از چه جنس واز چه نوعي است بايد حمايت مخرب خانواده هاي ايراني را بهتر بشناسيم و آسيب شناسي كنيم. در اينجا مي خواهم به اين موضوع بپردازم. راستش نوشتن در اين باره براي من سخت است.موضوع گاهي شخصي و خصوصي مي شود. تا به اينجا هر چه در هموردا آمده فرا مذهبي فرا قوميتي و بالاخره فرا جنسيتي بوده. اما وقتي به اين موضوع مي پردازيم نمي توانيم تفاوت هايي را خانواده ها بين زن ومرد قايلند ناديده بگيريم مخصوصا كه چه بخواهيم قبول كنيم و چه نخواهيم برخي از اين تفاوت ها ذاتيند. من در اينجا سعي مي كنم به برخي چيزها به طور گذرا اشاره كنم. شما اگر به دور و بر خود بنگريد متوجه منظورم مي شويد.


مادر ان ايراني معمولا بر اين باورند كه فرزندانشان (به خصوص فرزندان ذكورشان)نابغه هستند از طرف ديگر دلشان طاقت نمي آورد ببينند فرزندشان به خاطر چيزي (آنهم چيزي مثل كار تحقيقي كه تصور روشني از ارزش و كاركرد آن ندارند)به زحمت بيفتند. مادران ايراني گمان مي كنند فرزندانشان تافته جدا بافته هستند و همه امكانات مملكت بايد در راه خدمت به آنها باشد و در برخورداري از اين امكانات بايد در اولويت باشند. اين موضوعات را هم مدام در گوش فرزندان خود مي خوانند. همه اينها ناشي از مهر و محبت وعلاقه و نيت نيك است اما نتيجه چيست؟!تربيت يك مشت آدمي كه "توهم نبوغ" دارند.تاثير اين گونه تربيت را ناديده نگيريد. تاثير اين گونه رفتارهاي مادرانه از هر موعظه كتاب و سخنراني و وبلاگ بالا تر است.


از نفوذ مادران كه بگذريم نفوذ همسر قويترين است. عموم نسل گذشته فيزيكپيشگان ما به طور سنتي گمان مي كردند كه بهتر است همسرشان زياد از كارشان سر در نياورد. دوست داشتند بخشي از زندگي آنها از نظر همسرشان در هاله اي از ابهام رازآلود باقي بماند.
در نتيجه همسران آنها هرگز تصور درستي از اين كه چگونه بايد از آنها حمايت كنند به دست نمي آورند.البته نمي خواهم بگويم همه اين گونه اند اما آنچه كه گفتم رفتار عمومي نسل گذشته است كه من ملاحظه كرده ام.


ما در مركز همواره شوخي مي كنيم و مي گوييم دولتمردان ايران به "ترين ها" خيلي علاقه دارند. براي آن كه طرحي تصويب شود بايد گفت اين طرح بزرگترين اولين و...در خاورميانه است.بايد اضافه كنم علاقه به "ترين" مختص دولتمردان نيست. خود اين آقايان فيزيكپيشه هم غالباعلاقه دارند همسرشان باور داشته باشند كه آنها "باهوشترين باسوادترين موفق ترين فيزيكپيشه خاور ميانه هستند."ظاهرا اين تصور تصوربي زياني است. خانم در خلوت خود گمان مي كند همسرش برترين است و از اين گمان احساس خوشي به او دست مي دهد وبه زندگي مشتركش دل مي بندد. چرا بايد اين احساس كوچولوي بي آزار را از بين برد!؟ نكته در اينجاست كه اين احساس و اين تصور آنقدر ها هم كم آزار نيست! پس از مدتي به طرف القا مي شود كه واقعا برترين است وبايد برترين باقي بماند. دو برترين به اقليمي نگنجند! پس بايد استعدادهاي نسل جوانتر را سركوب كرد بايد امكان رشد را از رشته هاي ديگر گرفت. اين " خودنمايي كوچولو ي بي آزار"با به عرصه رسيدن نسل جوانتر ديگر كوچولوو بي آزار باقي نمي ماند.بر اعصاب فشار مي آورد بي خوابي مي آورد پيري زودرس مي آورد و فتنه در محل كار مي آفريند.البته ادعاي "ترين" بودن به ادعاي "باهوش ترين" وبا "سوادترين"بودن ختم نمي شود. رفته رفته به آن ادعاي "حق به جانب ترين" ادعاي "مدير ترين" ادعاي "با جذبه ترين" هم اضافه مي شود ودمار از روزگار شخص و اطرافيانش در مي آورد.


آنچه كه گفتم رفتاري بود كه در بين نسل هاي گذشته رواج داشت و دارد. در نسل ما و بعد از ما اين گونه رفتار ها كمتر رواج دارد.اما بايد آگاه بود چرا كه
Old habits die hard.